संघीय संरचनामा प्रवेश गरेपछि नेपालको शिक्षा प्रणाली गहिरो परिवर्तनको चरणमा छ। विद्यालय शिक्षाको मुख्य जिम्मेवारी स्थानीय तहलाई दिइएपछि वडा अध्यक्ष विद्यालय शिक्षाको केन्द्रमा उभिएका छन्। यसले एउटा गम्भीर प्रश्न उठाएको छ—विद्यालयमा वडा अध्यक्षको भूमिका अपरिहार्य हो कि यसले शैक्षिक स्वायत्ततामा हस्तक्षेप गरिरहेको छ?
शिक्षा मन्त्रीले पटक–पटक स्पष्ट पारेका छन् कि गुणस्तरीय शिक्षा स्थानीय सरकारको सक्रिय सहभागिताबिना सम्भव छैन। विद्यालयको भौतिक पूर्वाधार, छात्रवृत्ति, दिवा खाजा, बालमैत्री वातावरण र शिक्षामा पहुँच विस्तारजस्ता पक्षमा वडा अध्यक्षको भूमिका साँच्चै अपरिहार्य देखिन्छ। स्थानीय आवश्यकताअनुसार योजना बनाउने र समुदायलाई विद्यालयसँग जोड्ने काम स्थानीय नेतृत्वबाटै सम्भव हुन्छ।
तर, व्यवहारमा विद्यालयमा वडा अध्यक्षको उपस्थितिले सबै ठाउँमा सकारात्मक परिणाम दिएको छ भन्ने दाबी गर्न कठिन छ। कतिपय स्थानमा विद्यालय शैक्षिक संस्थाभन्दा पनि राजनीतिक प्रभावको केन्द्र बन्दै गएको छ। शिक्षक सरुवा, विद्यालय व्यवस्थापन समिति गठन र आन्तरिक निर्णय प्रक्रियामा राजनीतिक हस्तक्षेप बढ्दै गएकोप्रति शिक्षा विज्ञ पुनले गम्भीर चिन्ता व्यक्त गरेका छन्। उनका अनुसार विद्यालय सुधार राजनीतिक पहुँचबाट होइन, शैक्षिक स्वतन्त्रता र पेशागत नेतृत्वबाट सम्भव हुन्छ।
वडा अध्यक्षको भूमिका सहयोगी हुनुपर्ने ठाउँमा कतिपय अवस्थामा निर्देशनात्मक र दबाबमूलक बन्न पुगेको यथार्थ लुकाउन सकिँदैन। यसले प्रधानाध्यापक र शिक्षकको मनोबल कमजोर बनाउनुका साथै विद्यालयभित्र अनावश्यक द्वन्द्व सिर्जना गरेको छ। यही कारण शिक्षा मन्त्रीले समेत विद्यालयलाई राजनीतिक अखडा बनाउन नहुने स्पष्ट सन्देश दिएका छन्।
यस अर्थमा समस्या वडा अध्यक्षको भूमिकामा होइन, भूमिकाको अभ्यासमा देखिन्छ। वडा अध्यक्ष विद्यालयका मालिक होइनन्; उनीहरू संरक्षक र समन्वयकर्ता हुन्। नीति निर्माण, स्रोत व्यवस्थापन, अनुगमन र समुदाय परिचालनमा उनीहरूको भूमिका महत्वपूर्ण छ, तर कक्षा कोठाभित्रको शैक्षिक निर्णय शिक्षक र शैक्षिक विज्ञको हातमै रहनुपर्छ।
यदि विद्यालयलाई साँच्चै सुधार्ने हो भने केन्द्र, प्रदेश र स्थानीय तहबीच स्पष्ट कार्यक्षेत्र निर्धारण आवश्यक छ। वडा अध्यक्षको भूमिका राजनीतिक प्रभाव प्रदर्शन गर्ने होइन, शैक्षिक वातावरण सुरक्षित गर्ने हुनुपर्छ। शिक्षा मन्त्रीको नीतिगत दृष्टिकोण र शिक्षा विज्ञ पुनको आलोचनात्मक चेतावनीलाई सन्तुलनमा राख्न सके मात्र विद्यालयमा वडा अध्यक्षको भूमिका चुनौती होइन, समाधान बन्न सक्छ।
अन्ततः, विद्यालय राजनीतिक शक्ति प्रदर्शनको थलो होइन, भविष्य निर्माणको प्रयोगशाला हो। वडा अध्यक्षले यो यथार्थ आत्मसात् गर्न सकेमा विद्यालयमा उनीहरूको भूमिका हस्तक्षेप होइन, अपरिहार्य साझेदारी बन्न सक्छ।
This is dummy text. It is not meant to be read. Accordingly, it is difficult to figure out when to end it. But then, this is dummy text. It is not meant to be read. Period.
ConversionConversion EmoticonEmoticon